o projekcie EMERYTY

Ogólna koncepcja

Autorka projektu Anna Kaszuba-Dębska / fot. Zuzanna Kardyś

EMERYTY to kolekcja kilkudziesięciu obiektów-manekinów będących alter ego współczesnych osób, które biorą udział w projekcie, oraz artystów, którzy umarli, związanych duchowo i zawodowo z Tadeuszem Kantorem.

Są to między innymi:

Witkacy / Stanisław Ignacy Witkiewicz
/sztuka „W małym dworku” została zinterpretowana przez Tadeusza Kantora. Wcześniej sztuki Witkacego wykorzystywał przedwojenny teatr Cricot z Marią Jaremą i Tadeuszem Wicińskim na czele/
 biografia wiki 
  
 

 Bruno Schulz 
/pisarz, grafik, malarz, związany z Grupą Krakowską poprzez lwowską grupę artystyczną Artes, a w szczególności poprzez Deborę Vogel / opowiadanie „Emeryt” opublikowane w 1935 roku w czasopiśmie „Wiadomości literackie” stało się inspiracją dla powojennej twórczości Tadeusza Kantora, szczególnie dzieła i spektaklu „Umarła Klasa” z 1975 roku/
biografia wiki

Tadeusz Kantor
/malarz, grafik, scenarzysta, reżyser, wizjoner i twórca teatru Cricot 2, w 1975 roku wyreżyserował spektakl „Umarła Klasa” inspirując się między innymi opowiadaniem Brunona Schulza pt. „Emeryt”/

biografia wiki 

Kazimierz Mikulski 
/członek II Grupy Krakowskiej, malarz, ilustrator książek, m.in. „Ferdynand Wspaniały” L. J. Kerna, aktor teatru Kantora w czasie okupacji hitlerowskiej i później, po wojnie współzałożyciel z Tadeuszem Kantorem teatru Cricot 2/ 
biografia wiki

Jaremianka / Maria Jarema
/rzeźbiarka i malarka, związana jako scenografka i aktorka z przedwojennym teatrem Cricot założonym przez jej brata Józefa Jaremę w 1933 roku, współzałożycielka pierwszej i drugiej Grupy Krakowskiej, żona Kornela Filipowicza/
biografia wiki 

 Kornel Filipowicz
/pisarz, scenarzysta, związany z przedwojenną awangardą, Grupą Krakowską i przedwojennym teatrem Cricot, mąż Jaremianki, w późniejszym okresie życia związany z Wisławą Szymborską/ 
biografia wiki

Erna Rosenstein 
/malarka, przyjaciółka Kantora i koleżanka z roku na ASP w Krakowie, współuczestniczyła w pierwszym studenckim marionetkowym spektaklu Kantora na podstawie sztuki Maeterlinka pt. „Śmierć Tintagilesa” wraz z Anną Płockier i Markiem Zwillichem, przyjaciółmi Brunona Schulza/
biografia wiki 

 
 Jonasz Sztern 
/malarz, założyciel przedwojennej Grupy Krakowskiej, postać kultowa dla Tadeusza Kantora, komunista, więzień Berezy Kartuskiej/
biografia wiki 

Henryk Wiciński 
/rzeźbiarz, współzałożyciel przedwojennego teatru Cricot, dla którego od 1933 roku projektował dekoracje i maski, przyjaciel Marka Zwillicha/
biografia wiki 

Marek Zwillich 
/malarz, bliski przyjaciel z czasów studenckich Tadeusza Kantora, współtworzył teatr marionetkowy „Śmierć Tintagilesa”, autor nowych idei teatralnych i malarskich, które podzielał Kantor, mąż Anny Płockier, zamordowany podczas II wojny światowej/ 
info projekt szpilki

Anna Płockier 
/malarka, żona Marka Zwillicha, koleżanka z pracowni Kantora i przyjaciółka Erny Rosenstain podczas studiów na ASP w Krakowie, ostatnia muza Brunona Schulza, współtworzyła z kantorem „Śmierć Tintagilesa”, zginęła wraz z mężem/
biografia projekt szpilki 

 Debora Vogel
/filozofka, poetka i pisarka związana z kulturą jidisz, krytyk sztuki związana przed wojną z grupą artystyczną Artes we Lwowie i z Grupą Krakowską, wielka miłość i przyjaciółka Brunona Schulza, zafascynowana marionetkami, lalkami i manekinami/ 
biografia projekt szpilki
biografia wiki 

Sasza Blonder / Andre Blondel
/malarz, uczestnik przedwojennej Grupy Krakowskiej, przed wojną wyemigrował do Paryża, gdzie tworzył w pracowni na Montartrze/
biografia wiki 

Berta Grunberg
/malarka, uczestniczka przedwojennej Grupy Krakowskiej, przyjaciółka ze studiów Erny Rosenstein, przed wojną wyemigrowała do Paryża, gdzie tworzyła do końca życia, żona Saszy Blondera/
biografia wiki

Wisława Szymborska
/poetka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla/
biografia wiki

Alfred Lenica
/malarz związany z awangardą, środowiskiem artystycznym związanym wokół Tadeusza Kantora i Grupą Krakowską/
biografia wiki 

Jadwiga Maziarska
/malarka związana z Grupą Krakowską/
biografia wiki 

Jerzy Nowosielski
/malarz, teolog, filozof, związany z Grupą Krakowską/
biografia wiki

 Tadeusz Różewicz
/poeta, dramaturg, scenarzysta, przyjaciel Tadeusza Kantora, związany z awangardą literacką i Grupą Krakowską/
bografia wiki 

Artur Sandauer
/krytyk literacki, pisarz, znajomy Brunona Schulza, mąż malarki Erny Rosenstein, związany z Grupą Krakowską/
biografia wiki 








. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Dzieło:

Kolekcja „Emerytów” tworzy instalację artystyczną nawiązującą do kantorowskiego Teatru Informel, gdzie aktor zostaje zrównany z przedmiotem i poddaje się przypadkowi. 
U Kantora aktorzy to 
„…worki, ludzie w szafie upodobnieni do wieszanych tam ubrań, pozbawieni własnej woli, gadający swoje własne bzdury” (spektakl według Witkacego „W małym dworku”)

„Emeryty” to przedmioty - aktorzy, posiadający specyficzne właściwości, własną formę, dźwięki, historie zapisane za pomocą tekstu i filmu dokumentalnego. Instalacja poprzez nowe media (kody QR i aplikacje skanujące umieszczone na metkach manekinów) ma również odsłonę w rzeczywistości wirtualnej, gdzie poprzez video widz rozpoznaje prawdziwe alter ego manekina.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

EMERYT / manekin:

Obiekt sztuki inspirowany kantorowskim ambalażem-opakowaniem. Uszyty z płótna malarskiego o kształcie nawiązującym do owiniętego w całun ciała lub worka.

Manekin „Emeryt” nawiązuje również do dzieła Kantora poświęconego matce, w którym Kantor nadrukował na workach jej wizerunek w różnych okresach życia.

Worek staje się znakiem czasu, przemijania, symbolem ciężaru życia, jaki nosi człowiek. 

 

Manekin „Emeryt” nawiązuje między innymi do:

• Manekinów z prozy Brunona Schulza
• Manekinów – aktorów z teatru i dzieła Kantora
• kantorowskiego ambalażu, opakowania
• ciała zawiniętego w całun (tradycja egipska-mumie, chrześcijańska-całun turyński)
• noworodka owiniętego w pieluchy (Embriony Abakanowicz)

„Emeryt”poprzez swoją bezkształtność i miękkość staje się materią dającą się plastycznie modyfikować. „Emeryt” posiada dwa oblicza. Rewers to nadrukowana na patynowane płótno stara fotografia z dzieciństwa danej osoby biorącej udział w projekcie. Awers to namalowana współczesna sylwetka, portret tejże osoby. „Emeryt”- worek posiada metkę, na której po stronie rewersu umieszczony jest kod qr. Po zeskanowaniu go, w telefonie widza pojawia się tekst - historia z dzieciństwa. Na awersie metki widnieje aplikacja, która otwiera w telefonie video, w którym dana osoba – alter ego manekina opowiada o sobie współczesnym. W swojej dwoistości obiekt „Emeryt” zawiera tajemnicę przemijania i nieustającego dążenia do ostateczności, śmierci. 
Kantor w dziele „Umarła klasa” wybrał pojęcie śmierci do odrodzenia uczuć w procesie odczuwania sztuki. Myśl o własnej śmierci wywołuje bardzo silne emocje wynikające ze świadomości życia i ta myśl była u Kantora przewodnia. Emeryty tworzą atrapy ludzi, wpisują się także w inną myśl Kantora:

„Ludzie atrapy

Infernum-wnętrze, w które wszedłem. Obraz, jego wydzielina, materia mego organizmu. Życie w swojej czystej postaci, które przepływa przez tę materię. Tylko przepływa. Znaleźć ISTOTY, które by podlegały temu przepływowi, bezwolne. (ciagle ta postac ludzka) I znalazłem: ATRAPY. ATRAPY LUDZKIE. Znalazłem w moim teatrze. W mojej Budzie Jarmarcznej”.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Prezentacja:

Instalacja nawiązując do kantorowskiego Teatru Happeningu zjawiać się ma w miejscach nieoczekiwanych, np. podczas spotkań autorskich na festiwalach literackich, na koncertach, w teatrach, w miejscach publicznych.

Eksponaty EMERYTY, jak kantorowscy aktorzy poddawać się mają chwili, wchodząc w interakcje z ludźmi, którzy mogą ich dotykać i formować.

Inauguracyjna prezentacja projektu będzie ma miejsce podczas Międzynarodowego Festiwalu Literackiego im. J. Conrada w Krakowie w Muzeum Cricoteka, poświęconym twórczości Tadeusza Kantora.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Cel projektu:

1. Zwrócenie uwagi na biografię i wszechstronność działań Kantora, zarówno teatralnych jak i artystycznych. Utrwalenie kantorowskich pojęć: ambalaż, informel, heppening, a przede wszystkim pojęcia Teatru Śmierci. Poprzez stworzone manekiny „Emeryty” zostaną opowiedziane historie konkretnych ludzi, artystów odgrywających istotną rolę w życiu Tadeusza Kantora, należących do jego środowiska.

2. Popularyzowanie wiedzy o twórczości Kantora i innych twórców, również współczesnych, wśród osób niezwiązanych z kulturą, poprzez otwartość projektu i zaproszenie każdego, bez ograniczeń wiekowych, do wzięcia udziału w działaniu. Każdy poprzez ofiarowanie zdjęcia z dzieciństwa i opowiedzenia własnej historii może otrzymać swoje drugie ja - własnego „Emeryta”. Działanie zyskuje wymiar społeczny i angażuje osoby do działania artystycznego. Interdyscyplinarny i intermedialny charakter projektu trafia do wielu grup docelowych i utrwala wizerunek artystów w zbiorowej świadomości poprzez różne media: dzieło sztuki, tekst, internet, telefon komórkowy, video, happening.

3. Poprzez działanie społeczne, wielowymiarowość i wielowarstwowość projektu, zwrócenie uwagi na przemijanie i konieczność pozostawienia śladu kolejnym pokoleniom w odpowiedni dla nich sposób (czyli nowe media).

4. Archiwizacja nagrań, tekstów dotyczących osób ze środowiska artystycznego na stronie projektu.